●ینی تبریز – ایران دوستی فردوسی در شرق و شهریار در غرب ایران ثبت در تاریخ ادبیات ماست.

آذربایجان دوستی فردوسی در بخش های مختلف شاهنامه نشان از نگاه ژرف این حکیم به سرزمین کهن ،جاویدان و پرافتخار آذر آبادگان در گستره جغرافیای بزرگ فرهنگی ایران است.فردوسی حدود یکهزار سال بیش از هر شاعر دیگری در دیوان خود آذربایجان را مورد ستایش و تکریم قرار داده است.

حکیم توس آنچنان جایگاه والایی برای آذربایجان قائل بوده که این سرزمین را نماد پیروزی وهومنی بر قوای اهریمنی می داند .آذربایجان در کلام فردوسی جایگاهی است که در آن رسالت کیخسرو مورد تایید یزدان قرار می گیرد . خاک مقدس آذربایجان به این قهرمان ایران زمین نیرو می بخشد و او را شایسته فرمان روایی می سازد . سرآخر نیز پیروزی نهایی او بر دشمنان در آذربایجان رخ می دهد ، آری فردوسی در اسطوره کیخسرو نقش منحصر به فردی برای آذربایجان قائل گردیده و این سرزمین را برای همیشه تاریخ ، خاستگاه جنبش های ایرانی و تجلی گاه پیروزی ایرانیان می داند . بمناسبت ۲۵ اردی بهشت روز حکیم ابوالقاسم فردوسی ،بنیاد پژوهشی شهریار واقع در چهاراه باعشمال تبریز ،شاهد گردهم آیی جمعی از دانشمندان ادبیات شیرین فارسی و ادبیات وزین ترکی بود.

استاد دانشگاه ارومیه دکتر سجاد آیدانلو که کتاب آذربایجان و شاهنامه را در کارنامه ادبی خود دارد.نگاه بزرگ فردوسی به سرزمین آذربایجان را ستود و گفت:خطه آذرآبادگان در شاهنامه فردوسی به بزرگی و مقدسی و با احترام یاد شده و ۹۰۰ سال پس از آن نیز استاد سید محمد حسین شهریار بزرگترین شاعر معاصر ادبیات ایران نیز از فردوسی به عنوان فرمانده جنگهای فرهنگی ایران یاد کرده است.وی به ارائه چند سند و آگاهی دیگر در باره جایگاه شاهنامه در تبریز پرداخت.از جلوه ای ویژه این گردهمایی ادبی، نقش نگارگری 《گذر سیاوش از آتش، شاهنامه شاه طهماسبی مکتب هنری تبریز》 به زیبایی در پوستر این نشست به زیور طبع آراسته و نقش بسته بود.

دکتر نعمت الله ییلدریم استاد دانشگاه ارزرم ترکیه در باره خرد در شاهنامه،دکتر چنگیز مولایی استاد فرهنگ و زبان‌های باستانی در باره فردوسی و زبان فارسی و استاد جمشید علیزاده در باره فردوسی،شاهنامه در منظومه فکری استاد شهریار تحقیقات خودرا به حاضران ارائه کردند. و دکتر علی اصغر شعردوست نیز در باره فضولی و شهریار و ایران دوستی شهریار و فردوسی سخن راند.و ارائه سبک شاهنامه خوانی به زبان های فارسی و ترکی در قهوه خانه ها قدیمی تبریز نیز از تازه های این نشست ادبی بود که نقاله خوانی شاهنامه توسط یک هنرمند تبریزی نیز با استقبال و تشویق حاضران همراه شد. بقول استاد شمشاد امیری خراسانی دشمن فردوسی ،نه تنها دشمن ایران زمین ،بلکه دشمن آذربایجان و به قول حکیم توس دیار آبادآزادگان است…

با این حال در همه متون تاریخی و اساطیری و روایات دینی و ملی درکنار دیگر مناطق ایران از خطه آذربایجان نام برده شده، ولی اهمیت کارهای کیخسرو در آذربایجان این منطقه را دارای ارزش سمبولیک برای همه ایرانیان کرده است، حکیم ابوالقاسم فردوسی نیز به طرز بسیار حماسی و زیبایی آن را بیان کرده است، از دیگر مواردی که فردوسی در آن از کیخسرو یاد می کند، سفر کیخسرو پس از جلوس بر اریکه شاهی به نقاط مهم ایران است که در آن از آذربایجان نیز سخن می راند.

بخواهم که ببینم سراسر زمین

همه مرز ایران با آفرین

همه بوم ایران سراسر بگشت

به آباد و ویرانی اندر گذشت

هرآن بوم و بر، کان نه آباد بود

تبه بود و ویران زبیداد بود

به هر شهر بنشست و بنهاد تخت

چنان چون بوم مردم نیکبخت

چنین تا در آذرآبادگان

بشد با بزرگان و آزادگان

همی خورد باده همی تاخت اسب

بیامد سوی خان آذرگشسب

جهان آفرین را ستایش گرفت

به آتشکده بر نیایش گرفت…

●محمد فرج پور باسمنجی